نگارش و ویرایش

آیا در شاهنامهٔ فردوسی واژهٔ عربی به کار رفته؟

آیا در شاهنامهٔ فردوسی واژهٔ عربی به کار رفته؟

پرسش: آیا در شاهنامهٔ فردوسی واژهٔ عربی به کار رفته؟پاسخ: بله، اما اندک. فردوسی، در متن عظیم شاهنامه، حدود ۷۲۵ واژهٔ عربی به کار برده، و البته این مقدار ناچیز است. چندین پژوهشگر بارها در این باره پژوهش کرده‌اند.بهترین و علمی‌ترین پژوهش در این باره کتابی‌ست از سجاد آیدِنْلو:فرهنگ‌وارهٔ لغات و ترکیبات عربی شاهنامه. تهران: […]

آیا در شاهنامهٔ فردوسی واژهٔ عربی به کار رفته؟ بیشتر بخوانید »

اسیدینگی، بازینگی

اسیدینگی، بازینگی

«اسیدینگی»، در اصطلاح شیمی، یعنی میزان اسیدی بودنِ یک محلول. 🍈 «بازینگی» هم، باز در شیمی، یعنی میزان بازی بودیِ یک محلول. [بازی: منسوب به باز (base)] 📍 این دو واژه یا اصطلاح علمی، که در اصل به دانش بزرگِ شیمی تعلق دارند، به‌ترتیب، برابرنهادِ «اسیدیته» (انگلیسی: acidity، فرانسوی: acidité) و «بازیسیته» (انگلیسی: basicity، فرانسوی:

اسیدینگی، بازینگی بیشتر بخوانید »

کاربرد واژهٔ کاشی‌کاری

واژهٔ «کاشی‌کاری/ کاشیکاری»، بر اساس «پیکرهٔ فارسی امروز»، در نیمهٔ دوم سدهٔ چهاردهم هجری خورشیدی، از نظر بسامدِ کاربرد، تقریباً در رتبهٔ ۱۸٫۰۰۰ است. 🔸 جالب است که معادل رسمیِ انگلیسی آن، tesselation، بر پایهٔ COCA، جزو ۶۰٫۰۰۰ واژهٔ اول نیست. معادل رایج‌ترش، tiling، جزو ۳۰٫۰۰۰ واژهٔ اول است.🕯 نکته: واژهٔ tesselation به‌معنای موزائیک‌کاری هم

کاربرد واژهٔ کاشی‌کاری بیشتر بخوانید »

تصفیه‌حساب یا تسویه‌حساب؟

    ما حسابمان را با دیگران صاف می‌کنیم؛ یعنی با آنان تصفیه‌‌حساب می‌کنیم.‌ اما، در کارهای بانکی و امور مالی و حساب‌داری‌ها، معمولاً تسویه‌‌حساب می‌کنند. البته فرایندِ تصفیه‌حساب معمولاً بعد از تسویه‌حساب صورت می‌گیرد. 🕯 توضیح بیشتر: «تصفیه»، هم‌ریشه با «صاف»، یعنی صاف کردن و پالایش کردن، پالودن، پاک و خالص کردنِ چیزی (از

تصفیه‌حساب یا تسویه‌حساب؟ بیشتر بخوانید »

موظف یا مؤظف؟

  🔹 گاهی می‌بینیم واژه‌های «موظف» و «موفق» را با همزه به‌اصطلاح روی کرسیِ «و» می‌نویسند (یعنی مؤظف* و مؤفق*).🔹 دو واژهٔ عربیِ «موظف» و «موفق» همزه ندارند. این دو، به‌ترتیب، اسم مفعول از مصدرهای «توظیف» و «توفیق»اند. وقتی این دو را با همزه بنویسیم، گویی از «تأظیف» و «تأفیق» گرفته شده‌اند!🔹 مقایسه کنید با:

موظف یا مؤظف؟ بیشتر بخوانید »

ویرگول پیش از فعل ربطی

🔹 در جمله‌های معترضه یا بندهای وابسته‌ای که بلافاصله بعداز آنها فعل ربطی (اِسنادی) می‌آید، ویرگولِ دوم را می‌توانیم نگذاریم. 🔺 بر این اساس، این‌طور می‌نویسم:✅ جنایت و مکافات اثرِ فیودور داستایفسکی، نویسندهٔ بزرگ روس است.🔻 نه این‌طور:🚫 جنایت و مکافات اثرِ فیودور داستایفسکی، نویسندهٔ بزرگ روس، است. نویسنده: سید حمید حسنی

ویرگول پیش از فعل ربطی بیشتر بخوانید »

واژهٔ «داوطلب» از کجا آمده؟

  واژهٔ «داوطلب» از کجا آمده؟  🔹 «داو» واژه‌ای فارسی به‌معنی نوبت و نوبتِ بازی‌ست.🔹 «طلب» < «طلبنده» واژه‌ای فارسی‌شده به‌معنی طلب‌کننده و درخواست‌کننده است.فعل «طلبیدن» برگرفته از واژهٔ «طلب» (عربیِ کلاسیک) است و با امکانات ویژهٔ فعل ساده (فعل بسیط) ساخته شده‌است. 🔹 جمعِ «داوطلب»، «داوطلبان» است. 🔑 نکته: کاربرد فعلِ «طلبیدن» در زبان

واژهٔ «داوطلب» از کجا آمده؟ بیشتر بخوانید »

دکترین

🔹 «دکترین» (doctrine) یعنی:۱) مجموعه‌ای از اعتقادات و رهنمودها که بخش اصلیِ یک عقیده یا بینش را تشکیل می‌دهد؛۲) بیانیهٔ رسمیِ یک دولت دربارهٔ برنامه‌هایی که در پیش دارد. 🔹 به کسی که صاحب یک دکترین است یا دکترین می‌دهد، و همچنین به پیرو یک دکترین می‌گویند «دکترینِر» (doctrinaire).🔹 «دکترینال» (doctrinal) هم یعنی منسوب و

دکترین بیشتر بخوانید »

سؤال

این واژهٔ پربسامد را به همین شکل می‌نویسیم: سؤال.🔸 «سئوال»* نادرست است؛🔹 «سوآل»* نادرست نیست، اما نامعمول است؛🔹 «سوال»* هم تلفظ را به‌درستی نشان نمی‌دهد و بعضاً تنها در متن‌های کهن کاربرد داشته‌است. نویسنده: سید حمید حسنی

سؤال بیشتر بخوانید »